สถาบันวิมุตตยาลัย ก่อตั้งโดย พระมหาวุฒิชัย วชิรเมธี (ว.วชิรเมธี) มีวัตถุประสงค์ของสถาบัน
- เพื่อส่งเสริมการศึกษา ค้นคว้า วิจัย และพัฒนาองค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาให้เป็นขุมคลังทางปัญญาสำหรับมนุษยชาติ
- เพื่อส่งเสริมการเจริญสมาธิภาวนาอันเป็นรากฐานของการสร้างสรรค์สันติภาพโลกอย่างยั่งยืน
- เพื่อประยุกต์พุทธธรรมนำมาแก้ปัญหาของสังคมไทย สิ่งแวดล้อม มนุษยชาติ และของโลกได้อย่างร่วมสมัย
- เพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาด้วยยุทธศาสตร์การทำงานเชิงรุกทุกรูปแบบ
- เพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และก้าวข้ามความขัดแย้งระหว่างลัทธินิกายในพระพุทธศาสนา และศาสนาอื่น
- เพื่อนำมนุษยชาติให้เป็นอิสระจากพันธนาการแห่งความโลภ (ความอยาก) ความโกรธ (ความรุนแรง) และความหลง (ความด้อยการศึกษา) และ
- เพื่อสร้างสรรค์ชุมชนแห่งการเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ที่พร้อมอุทิศตนทำงานเพื่อสันติสุขของมวลมนุษยชาติ
พระมหาวุฒิชัย กล่าวว่า ภารกิจแรกที่สถาบันวิมุตตยาลัยเล็งเห็นความสำคัญ อันดับแรกก็คือการศึกษาซึ่งทางสถาบันมีโครงการที่ได้จัดทำอยู่แล้วและจะทำในอนาคตอีกได้แก่ ๑. ทุนการศึกษา ๒.การวิจัย ๓.โรงเรียนวิถีพุทธ และ ๔.พัฒนาพระธรรมทูต หรือ โครงการพระพูดได้
ส่วนความเป็นมาของโครงการนั้น พระมหาวุฒิชัยบอกว่า เนื่องจากสังคมไทยในปัจจุบันตกอยู่ท่ามกลางภาวะวิกฤตการณ์มากมายหลายด้าน โดยมีรากฐานแห่งวิกฤตการณ์ที่สำคัญที่สุด คือ วิกฤตการณ์ทางปัญญาและวิกฤตการณ์ทางจริยธรรม ซึ่งวิกฤตการณ์ดังกล่าวนี้เกิดขึ้นจากสาเหตุหลายประการที่สั่งสมกันมายาวนานในสังคมไทย แต่เหตุหนึ่งนั้นย่อมปฏิเสธไม่ได้ว่า มาจากความด้อยประสิทธิภาพในการเผยแผ่พุทธศาสนาของพระสงฆ์ไทย ด้วยอย่างแน่นอน แต่เดิมนั้น ผู้ที่ทำหน้าที่เป็นผู้นำทางปัญญาและทางจริยธรรมของสังคมไทยก็คือพระสงฆ์ แต่ในปัจจุบันจะพบว่า พระสงฆ์ไทยจำนวนไม่น้อย ไม่เพียงแต่ไม่สามารถเป็นผู้นำทางปัญญาและทางจริยธรรมของสังคมไทยเท่านั้น ทว่ายังได้กลายเป็นเหตุปัจจัยส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดวิกฤตการณ์ทางปัญญาและทางศีลธรรมเสียเอง
"ดังมีกรณีจตุคามรามเทพที่พระสงฆ์กลายเป็นฝ่ายนำประชาชนให้หลงผิดยึดติดในไสยเวทวิทยา และกรณีมีข่าวเสื่อมเสียทางสื่อมวลชนปรากฏให้เห็นอยู่เป็นระยะๆ ชัดเจนอยู่แล้วนั้น เพื่อแก้ปัญหาวิกฤตการณ์ในสังคมไทย อันเนื่องมาแต่ศาสนทายาทขาดคุณภาพในการเป็นผู้นำทางปัญญาและทางจริยธรรม สถาบันวิมุตตยาลัย ซึ่งสถาปนาโดยพระมหาวุฒิชัย วชิรเมธี (ว.วชิรเมธี) จึงริเริ่มให้มีโครงการพัฒนาศาสนทายาทชั้นนำขึ้นมาในสังคมไทย ด้วยการจัดให้พระภิกษุสามเณรได้รับการศึกษาพระปริยัติธรรม (ตามแนวแห่งไตรสิกขาคือศีล สมาธิ ปัญญา) และศาสตร์ร่วมสมัย (พระปริยัติธรรมแผนกสามัญ ม.๑- ๖, ปริญญาตรี- เอก) อย่างดีที่สุดทั้งนี้ โดยมีโครงการนำร่องเกิดขึ้นที่โรงเรียนวัดครึ่งใต้ ต.ครึ่ง อ.เชียงของ จ.เชียงราย ซึ่งเป็นโรงเรียนวัดบ้านเกิดของอาตมาเป็นแห่งแรก" พระมหาวุฒิชัยกล่าว
ทางด้าน นางเมตตา อุทกะพันธุ์ ประธานกรรมการบริหารบริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) กล่าวด้วยว่า วันนี้นับเป็นวันที่สำคัญอีกวันหนึ่งของชาวอมรินทร์ และศิษยานุศิษย์ของพระมหาวุฒิชัย หรือที่พวกเรารู้จักกันดีในนามปากกาว่า "ว.วชิรเมธี" เพราะเป็นวันเปิดสถาบันแห่งความรู้ที่จะเป็นประโยชน์ต่อสังคมและสังคมโลก หลังจากที่ได้รู้จักท่านโดยผ่านงานเขียน และการสนทนาธรรมกับท่านอยู่เนืองๆ จึงตั้งปณิธานอย่างแรงกล้าที่จะสืบสานอุดมการณ์ของท่านด้วยการขอปวารณาจะสนับสนุน และอำนวยความสะดวกให้แก่โครงการต่างๆ ที่ท่านจัดขึ้น
"ได้รับทราบว่า ท่านประสงค์จะก่อตั้งสถาบันวิมุตตยาลัย และท่านต้องการให้ตั้งอยู่ใจกลางกรุงเทพฯ เพื่อความสะดวกของญาติโยมที่ต้องการสืบค้นข้อมูล ดิฉันจึงยินดีจัดสรรถวายส่วนหนึ่งของสถานที่แห่งนี้ ซึ่งเป็นที่ตั้งของกลุ่มงานพัฒนาธุรกิจของบริษัทอมรินทร์ อันประกอบด้วยหน่วยงานทัวร์ ฝึกอบรม และรายการโทรทัศน์ สถานที่แห่งนี้เป็นศูนย์การเรียนรู้ ฝึกอบรมต่างๆ ทั้งเพื่อเป็นงานอดิเรกและวิชาชีพ นับเป็นแหล่งการศึกษาตามอัธยาศัย ซึ่งเป็นโครงการที่ คุณชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ได้วางไว้ก่อนจากไปนับว่าสอดคล้องกับแนวคิดของสถาบันวิมุตตยาลัย แม้สถานที่จะไม่ใหญ่โตนัก ท่านก็ไม่ได้ยึดติดกับขนาดของสถานที่ แต่ความยิ่งใหญ่ที่แท้จริงมาจากความมุ่งมั่นและพลังใจของท่าน ที่จะส่งเสริมสังคมสู่การเรียนรู้ให้เกิดความสุขสงบ"
สำหรับผู้ที่จะเข้าใช้บริการสถาบันวิมุตตยาลัยนั้นเปิดทำการ ณ บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) สาขาอรุณอมริทร์เปิดทุกวัน ยกเว้นวันพุธ ไม่เว้นวันหยุดราชการ ตั้งแต่เวลา ๐๙.๐๐ น.-๑๖.๐๐ น.โดยให้บริการห้องสมุดธรรมะ ซึ่งประกอบด้วย ผลงานทั้งหมดของท่าน ว.วชิรเมธี และผลงานธรรมะจากนักเขียนอีกมากมาย รวมถึงซีดี ดีวีดี และเอ็มพี 3 สารานุกรมพระพุทธศาสนา เหมาะสำหรับทุกท่านที่สนใจการค้นคว้าพระพุทธศาสนา
นอกจากนี้แล้วยังจัดให้มีการจัดธรรมบรรยายและสมาธิภาวนาในวันอาทิตย์เดือนละ ๒ ครั้ง โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น ผู้สนใจสอบถามรายละเอียดเมเติมได้ที่ สถาบันวิมุตตยาลัย เลขที่ ๗/๙-๑๘ ถนนอรุณอมรินทร์แขวงอรุณอมรินทร์ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพฯ ๑๐๗๐๐ โทร. ๐-๒๔๒๒-๙๑๒๓ โทรสาร ๐-๒๔๒๒-๙๑๒๘