ซีดีพระไตรปิฎก ศาสนาศึกษาได้ (ง่ายจัง)

สมัยที่พระพุทธเจ้าทรงพระชนม์อยู่ ถือเป็นความโชคดีและเป็นบุญของคนที่เกิดในสมัยนั้น ที่ได้มีโอกาสฟังธรรมจากพระองค์โดยตรง แต่เมื่อพระบรมศาสดาเสด็จปรินิพพาน โอกาสเช่นนั้นไม่มีอีก แต่กระนั้นก็ใช่ว่าคำสั่งสอนของพระองค์จะนิพพานไปด้วยไม่

ธรรมวินัยอันเป็นคำสั่งสอนของพระองค์ได้รับการรวบรวมและจัดเป็นหมวดหมู่ไว้ เรียกว่า "พระไตรปิฎก" ซึ่งกว่าจะเป็นพระไตรปิฎนั้นได้ผ่านการท่องจำจากภิกษุรูปแล้วรูปเล่าเรื่อย มา จนได้มีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรลงในใบลานและแผ่นกระดาษ กระทั่งปัจจุบันที่เทคโนโลยีได้เข้ามามีบทบาทในชีวิตของคนมาก จึงได้มีการบันทึกพระไตรปิฎกลงในแผ่นซีดีแค่แผ่นเดียว ง่ายต่อการศึกษา ค้นคว้า อ้างอิงอย่างยิ่ง เพียงแค่มีเครื่องคอมพิวเตอร์ 1 เครื่อง และซีดีพระไตรปิฎกคอมพิวเตอร์ 1 ชุด ก็สามารถสืบค้นข้อมูลที่เราต้องการอยากทราบในพระไตรปิฎกได้ ไม่ต้องเสียเวลาไปห้องสมุด หรือเปิดค้นจากคัมภีร์พระไตรปิฎก 45 เล่ม 2 หมื่นกว่าหน้า

พระไตรปิฎกคอมพิวเตอร์...ครั้งแรกในโลก

ประเทศไทยได้ชื่อว่าเป็นประเทศที่มีพระไตรปิฎกฉบับคอมพิวเตอร์เป็นครั้งแรก ของโลก จากการพัฒนาขึ้นของมหาวิทยาลัยมหิดล โดยสำนักคอมพิวเตอร์ได้ทำเป็นโครงการขึ้น เรียกว่า โครงการพระไตรปิฎก ฉบับคอมพิวเตอร์ ซึ่งได้เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2530 สำเร็จในปีต่อมา ภายใต้ชื่อโปรแกรมว่า BUDSIR

เริ่มจากวันนั้นถึงวันนี้เป็นเวลา 20 ปี สำนักคอมพิวเตอร์ได้ผลิตและเผยแพร่ผลงานพระไตรปิฎก ฉบับคอมพิวเตอร์ รวม 11 ผลงาน คือ BUDSIR ชุดแรก ตามด้วย BUDSIR II, III และ IV ภายใต้ DOS พระไตรปิฎกคอมพิวเตอร์ ฉบับนานาชาติ เป็นการพัฒนาพระไตรปิฎกคอมพิวเตอร์ให้มีความสามารถแสดงผลได้ 8 ชุดอักษร คือ เทวนาครี สิงหล พม่า เขมร ล้านนา ลาว โรมัน และไทย สามารถสืบค้นได้ 8 ชุดอักษรในทุกคัมภีร์

เมื่อเทคโนโลยีการจัดทำเป็นแผ่นซีดีมีราคาถูกลง โครงการจึงได้พัฒนาผลงาน BUDSIR IV on CD-ROM ในปี 2537 อีก 2 ปีต่อมา BUDSIR IV for Windows ได้ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อทำงานบนระบบวินโดวส์ ทำให้สะดวกและน่าใช้กว่าเวอร์ชันก่อนๆ

ในปี 2541 ได้พัฒนาพระไตรปิฎกคอมพิวเตอร์ภาษาไทย หรือ BUDSIR/TT (BUDdhist Scripturs Information Retrieval / Thai Translation) เพื่อให้ชาวพุทธ รวมถึงผู้ที่สนใจศึกษาพระไตรปิฎกสามารถที่จะค้นหาข้อมูลในคัมภีร์ต่างๆ ได้อย่างรวดเร็ว ถูกต้อง

ผลงานล่าสุด

ในปี 2550 นี้เป็นปีมหามงคลที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมพรรษา 80 พรรษา มหาวิทยาลัยมหิดล โดยสำนักคอมพิวเตอร์ได้ผลิตผลงานอันดับที่ 11 ซึ่งผลงานล่าสุดและได้มีการแถลงเปิดตัวไปเมื่อวันเสาร์ที่ 8 ธ.ค.ที่ผ่านมา คือ พระไตรปิฎก ประมวลคัมภีร์ และแหล่งค้นพุทธศาสน์ ฉบับคอมพิวเตอร์ เรียกทางศัพท์คอมพิวเตอร์ว่า BUDSIR VI for Windows หรือเรียกสั้นว่า บุดเซอร์ เวอร์ชัน 6 ที่ได้รับการพัฒนารูปแบบการสืบค้นข้อมูล เพื่อให้ผู้ใช้สามารถศึกษาพระไตรปิฎกและคัมภีร์ต่างๆ ที่สำคัญได้อย่างหลากหลายรูปแบบ สะดวกรวดเร็วด้วยคอมพิวเตอร์

ความสามารถโดดเด่น

ความสามารถของพระไตรปิฎก ประมวลคัมภีร์ และแหล่งค้นพุทธศาสน์ ฉบับคอมพิวเตอร์ หรือ BUDSIR VI นี้ ได้รับการพัฒนาให้มีความสามารถในหลายๆ ด้าน ที่โดดเด่น ได้แก่

ชุดคัมภีร์เพื่อการศึกษาพระไตรปิฎกที่สมบูรณ์ที่สุด

มีทั้งหมด 200 เล่ม อันประกอบด้วย พระไตรปิฎกภาษาบาลี (ตัวอักษรไทย) จำนวน 45 เล่ม ใช้ฉบับสยามรัฐ ของมหามกุฏราชวิทยาลัย อันเป็นฉบับที่ใช้มาตั้งแต่เวอร์ชันแรก เหตุที่เลือกฉบับสยามรัฐมาใช้ในโครงการพระไตรปิฎกคอมพิวเตอร์นี้ เพราะเป็นฉบับที่ดีและสมบูรณ์ที่สุดในขณะนั้น

พระไตรปิฎกภาษาไทย จำนวน 45 เล่ม เลือกใช้ "ฉบับหลวง" ที่กรมการศาสนาจัดพิมพ์ขึ้นเมื่อปี 2525 เนื่องจากพระไตรปิฎกภาษาไทยยังไม่ได้รับการจัดพิมพ์แพร่หลาย อีกทั้งฉบับหลวงก็เป็นฉบับที่ได้รับการยอมรับในขณะนั้น แต่ปัจจุบันพระไตรปิฎกภาษาไทยมีหลายฉบับ อย่างเช่น ฉบับของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) ก็เป็นฉบับที่ได้รับการยอมรับว่าแปลได้ดี ใช้คำสละสลวย และเข้าใจง่าย

อรรถกถา คือ ตำราที่อาจารย์ในภายหลังแต่งขึ้นเพื่อแก้ความแห่งบาลี และเรียกอาจารย์ผู้แต่งนั้นว่า พระอรรถกถาจารย์ เป็นภาษาบาลีทั้งหมด จำนวน 57 เล่ม อรรถกถานี้จะอธิบายและขยายความในพระไตรปิฎกบาลีให้เราได้เข้าใจมากขึ้น ซึ่งหากมีความสงสัยในข้อความหรือคำศัพท์บาลีในปิฎกใด ก็สามารถที่จะเปิดอรรถกถาเล่มที่อธิบายข้อความหรือคำศัพท์นั้นในปิฎกนั้นดู ว่าอธิบายไว้อย่างไร แต่ทั้งนี้ผู้ที่จะใช้คัมภีร์อรรถกถาได้จะต้องมีความเข้าใจในหลักบาลีและ แปลบาลีได้

ฎีกา คือ ตำราที่อาจารย์ในภายหลังแต่งแก้หรืออธิบายอรรถกถาอีกชั้นหนึ่ง เรียกอาจารย์ผู้แต่งว่า พระฎีกาจารย์ เป็นภาษาบาลีเหมือนอรรถกถา จำนวน 27 เล่ม การที่ต้องดูฎีกาเพิ่มเพราะว่าอรรถกถาบางครั้งอาจยังไม่เข้าใจหรือเข้าใจ ไม่ทั่วถึง ก็สามารถที่จะเปิดฎีกาดูเพิ่มเติมได้ อนึ่ง ฎีกามิใช่มีแค่นี้ แต่ที่นำมาบรรจุเฉพาะที่สำคัญและเห็นว่าเกี่ยวข้องกับพระไตรปิฎกเท่านั้น

คัมภีร์อื่นๆ จำนวน 20 เล่ม แม้ไม่ได้อธิบายพระไตรปิฎกโดยตรง แต่ก็เป็นคัมภีร์ที่เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาพระไตรปิฎกทางหนึ่ง เช่น มิลินทปัญหา พระปาฏิโมกข์ รวมถึงหนังสือที่เป็นหลักสูตรการเรียนการสอนบาลีของคณะสงฆ์ไทยในปัจจุบัน ตั้งแต่ประโยค 1-2 ถึงประโยค ป.ธ.9 เช่น มังคลัตถทีปนี หลักสูตร ป.ธ.4 และ ป.ธ.5 สมันตปาสาทิกา ป.ธ.6 และ ป.ธ.7 วิสุทธิมรรค ป.ธ.8 อภิธรรมมัตถวิภาวินี ป.ธ.9 ทั้งหมดที่ลำดับมาได้ถูกบรรจุในพระไตรปิฎกเวอร์ชันก่อนๆ แล้ว และที่เพิ่มเข้ามาใหม่มีอีก 6 เล่ม ประกอบด้วย

คัมภีร์โยชนา จำนวน 3 เล่ม อันเป็นคัมภีร์ที่อธิบายหลักภาษา ความหมาย และความสัมพันธ์ในเชิงไวยากรณ์ อย่างเช่นบาลีว่า โส เป็นสัพพนาม แปลว่า นั้น ในโยชนาก็จะอธิบายให้ทราบว่า โส นั้นขยายอะไร สัมพันธ์กับอะไร ดังตัวอย่างว่า โสติ ปทํ สารีปุตฺโตติ ปทสฺส วิเสสนํ แปลว่า บทว่า โส เป็นวิเสสนะของบทว่า สารีปุตฺโต แปลว่า พระสารีบุตรนั้น เป็นต้น

คัมภีร์ที่กล่าวมานี้ ยกเสียแต่พระไตรปิฎกภาษาไทยแล้ว ล้วนเป็นภาษาบาลี ซึ่งผู้ที่จะใช้คัมภีร์หรือตำราเหล่านั้นประกอบควรต้องรู้หลักบาลีไวยากรณ์ หลักในการแปล และแปลบาลีเสียก่อน คัมภีร์ที่ว่าจึงจะเกิดประโยชน์

นอกจากนั้นยังมีหนังสือที่เป็นภาษาไทยอีก 3 เล่ม คือ หนังสือพุทธธรรม เป็นฉบับปรับปรุงและขยายความ พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม และพจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม เป็นงานนิพนธ์ของพระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต) ที่ได้รับการยอมรับในประเทศไทยและระดับนานาชาติ

เชื่อมโยงพุทธธรรมเข้ากับคัมภีร์ที่ใช้ในบุดเซอร์

พุทธธรรม เป็นหนังสือที่อธิบายขยายเนื้อความในพระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา และคัมภีร์สำคัญอื่นๆ ให้เข้าใจแบบง่าย และมีความลึกซึ้ง ตั้งอยู่บนพื้นฐานการอธิบายแบบอริยสัจ 4

มีการยกตัวอย่างและการใช้ภาษาในยุคปัจจุบัน โดยตั้งคำถามและตอบคำถามที่เกี่ยวกับชีวิต เริ่มจากชีวิตคืออะไร ชีวิตเป็นอย่างไร ชีวิตเป็นไปอย่างไร ชีวิตควรให้เป็นไปอย่างไร และชีวิตควรเป็นอยู่อย่างไร จึงเหมาะที่จะเป็นคู่มือศึกษาพระพุทธศาสนาได้อย่างดียิ่ง

ผู้ใช้สามารถคลิกเชิงอรรถของพุทธธรรม ซึ่งได้ทำจุดเรียกโยง (ลิงก์) ไว้ให้สามารถเรียกดูข้อความที่อ้างอิงพระไตรปิฎก อรรถกถา หรือคัมภีร์สำคัญอื่นๆ ได้ทันที

เพิ่มโปรแกรมพจนานุกรมศัพท์พุทธศาสน์

บุดเซอร์ยังสามารถค้นหาคำศัพท์จากหนังสือพจนานุกรมศัพท์พุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม ฉบับพิมพ์ล่าสุด (ครั้งที่ 15 พ.ศ. 2550) พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ (ฉบับชำระเพิ่มเติมครั้งที่ 1) พ.ศ. 2550 และพจนานุกรมศัพท์บาลี ได้อย่างรวดเร็ว ทั้งภาษาไทยเป็นอังกฤษ ทั้งอังกฤษเป็นไทย

ยกตัวอย่างเช่น หากต้องการค้นหาคำว่า ธรรมสังเวช จากพจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ว่าหมายความว่าอย่างไร เพียงพิมพ์คำนี้ลงไปแล้วคลิก ก็จะได้คำตอบว่าหมายถึง ความสังเวชโดยธรรมเมื่อเห็นความแตกดับของสังขาร (เป็นอารมณ์ของพระอรหันต์)

เทียบเคียงชุดภาษาบาลีและชุดแปลภาษาไทยได้ และสามารถแปลงบาลีไทยเป็นโรมันได้

เมื่อสืบค้นในชุดข้อมูลใดข้อมูลหนึ่งแล้ว หากต้องการจะเทียบเคียงข้อความจากชุดคัมภีร์หนึ่งไปอีกชุดคัมภีร์หนึ่ง หรือแปลงชุดบาลีเป็นโรมันก็สามารถทำได้เช่นเดียวกัน

สามารถเชื่อมโยงและเทียบเคียงข้อมูลในแต่ละชุดคัมภีร์

ความสามารถของ BUDSIR ยังอำนวยความสะดวกให้ผู้ใช้ หากต้องการเนื้อหาในแนวลึก เช่น ต้องการศึกษาเนื้อเรื่องเดียวกันจากพระไตรปิฎกแล้ว แต่อยากทราบว่าไปปรากฏในคัมภีร์อื่นหรือไม่ ผู้ใช้ก็สามารถคลิกเทียบเคียงกันได้ทันที ถ้ามีในคัมภีร์อื่นก็จะปรากฏข้อความให้เห็น

BUDSIR VI เป็นโปรแกรมที่ใช้ง่าย แม้ผู้ใช้จะเป็นมือใหม่ก็ไม่เป็นปัญหาในการสืบค้นหาข้อมูลที่ต้องการแต่ อย่างใด เพียงวิธีการง่ายๆ ก็คือ นึกคำศัพท์ใด หรือข้อความใดได้ จะเป็นภาษาไทยหรือภาษาบาลี ก็สามารถค้นได้แล้ว โดยพิมพ์คำศัพท์หรือข้อความนั้นลงไปก็จะได้คำตอบที่ต้องการ ฝึกฝนไม่นานก็สามารถใช้โปรแกรมนี้ได้อย่างคล่องแคล่วและพัฒนาการใช้จาก ระดับเบื้องต้นไปถึงระดับซับซ้อน และสามารถเชื่อมโยงคัมภีร์เล่มหนึ่งไปยังคัมภีร์อีกเล่มหนึ่ง หรือหลายเล่มในเวลาเดียวกัน ด้วยการกำหนดลิงกิง (Linking) และเปิดอ่านสูงสุด 20 หน้าต่าง ซึ่งเท่ากับคัมภีร์ 20 เล่ม เปิดอ่านและเทียบเคียงพร้อมกันในแต่ละคัมภีร์ ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาค้นคว้าพระไตรปิฎกและคัมภีร์ต่างๆ ในพระพุทธศาสนาอย่างง่ายและสะดวกที่สุด

ทุ่มเทและตั้งใจ

การดำเนินโครงการพระไตรปิฎก ฉบับคอมพิวเตอร์ ของมหาวิทยาลัยมหิดล โดยสำนักคอมพิวเตอร์ ได้ดำเนินงานมาเป็นเวลา 20 ปี และมีผลงานสำเร็จแล้ว 11 ผลงานนั้น มิใช่งานง่ายสบายมือ แต่เป็นงานยากที่ทีมงานและเจ้าหน้าที่ของสำนักคอมพิวเตอร์ ที่มี ดร.ศุภชัย ตั้งวงศ์ศานต์ เป็นหัวหน้าทีม ต้องใช้ความทุ่มเททั้งกำลังกาย กำลังความคิด กำลังความสามารถ เริ่มตั้งแต่การรวบรวมตำราและคัมภีร์ต่างๆ ที่ใช้ในโครงการอันมากถึง 200 เล่ม

การจัดพิมพ์ข้อมูล การตรวจทานข้อมูลที่ต้องใช้ทั้งคนและใช้โปรแกรมตรวจ การเขียนโปรแกรม เป็นต้น รวมถึงความช่วยเหลือจากผู้บริหารของมหาวิทยาลัยมหิดล อธิการบดี ผู้อำนวยการสำนักคอมพิวเตอร์ ตลอดจนมหาวิทยาลัยสงฆ์ทั้ง 2 แห่ง และพระเดชพระคุณพระพรหมคุณาภรณ์ ที่ปรึกษาโครงการ ที่ให้คำแนะนำด้วยดีตลอดมา

โครงการนี้ นอกจากจะเป็นการธำรงรักษาไว้ซึ่งพระพุทธศาสนาแล้ว ยังเพิ่มประโยชน์อย่างมหาศาลในการศึกษาพระพุทธศาสนาอย่างสัมมาปัญญาอีกด้วย และกว่าที่ตำรา 200 เล่มจะมารวมอยู่ในแผ่นซีดีแผ่นเดียวและถูกจัดเป็นหมวดเป็นระบบระเบียบ สามารถค้นหาสืบค้นข้อมูลได้หลากหลายนั้น อย่าคิดว่าเป็นงานง่าย จริงๆ แล้วเป็นงานยาก เพราะต้องใช้ความละเอียดลออและความถูกต้องเป็นที่ตั้ง แต่มหาวิทยาลัยมหิดลก็ทำงานยากนี้ให้ง่ายได้อย่างน่าทึ่ง