สามัคคีของหมู่ทำให้เกิดสุข

คำว่า สามัคคี หมายถึง ความพร้อมเพรียงปรองดองกัน ความมีน้ำใจที่กลมเกลียวเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เป็นกำลังอันสำคัญ ในอันที่จะยังกิจธุระซึ่งเหลือบ่ากว่าแรงให้สำเร็จไป

ความสามัคคี นั้น สามารถทำให้เกิดมีได้ ทั้งในระดับครอบครัว ระหว่างสามี ภรรยา บิดามารดา บุตรธิดา ในระดับสังคม ระหว่าง ครูอาจารย์ ศิษย์ เพื่อนกับเพื่อน และในระดับประเทศชาติ ซึ่งทุกคนจะต้องนึกถึงประโยชน์ของส่วนรวมเป็นหลักควบกันไปกับประโยชน์ส่วนตน ถ้าไม่เช่นนั้นแล้วทั้งประโยชน์ส่วนตนและส่วนรวมก็จะได้รับความเสียหายไป ด้วยกัน ดังคำที่ประพันธ์ไว้ว่า

"มุ่งประโยชน์ ส่วนตน แต่คนเดียว ไม่แลเหลียว ส่วนรวม จะเสียหาย

เมื่อส่วนใหญ่ ยับย่อย พลอยวอดวาย ส่วนของตน ก็สลาย ไปด้วยกัน

ละส่วนตน ไว้ก่อน จึงย้อนกลับ เมื่อส่วนรวม ได้รับ สมานฉันท์

อานิสงส์ ส่วนใหญ่ ได้ร่วมกัน จะส่งผล ให้ตนนั้น สุขสันต์เอย"

ในพระพุทธศาสนา พระบรมศาสดาทรงหวังความเจริญแห่งพระศาสนา จึงยกความพร้อมเพียงกันปรึกษาหารือ ถือเอาความเห็นชอบของหมู่เป็นใหญ่เป็นสำคัญ เพราะฉะนั้น บรรดาสังฆกรรมทั้งหลายจึงได้ทรงมอบอำนาจให้ภิกษุสงฆ์พร้อมเพียงกันช่วยกันทำ ด้วยการปรึกษาหารือถือเอาความเห็นชอบของสงฆ์เป็นใหญ่ พระศาสนาจึงเจริญเป็นประโยชน์อันใหญ่หลวงแก่ชุมชนถึงทุกวันนี้

ความพร้อมเพรียงของชนทั้งปวงผู้เป็นหมู่ยังความเจริญให้สำเร็จได้ โดยเฉพาะประเทศชาติซึ่งเป็นที่รวมแห่งชนทั้งชาติ จะมีกำลังตั้งมั่น รักษาอิสรภาพไว้ได้ ด้วยสามัคคี จะเสื่อมเสียอิสรภาพแก่ชนต่างชาติ เพราะแตกสามัคคี ดังมีตัวอย่างในครั้งพุทธกาล คือ

กษัตริย์ลิจฉวี ผู้ปกครองประเทศวัชชีโดยสามัคคีธรรมในสมัยที่ยังพร้อมเพรียงกันดีอยู่ พระเจ้าอาชาตศัตรู ผู้เป็นพระราชาในประเทศมคธ ทรงยาตราพยุหแสนยากร มาย่ำยี แม้มีกำลังมากกว่า ไม่สามารถชิงชัยแก่กษัตริย์ลิจฉวีได้ต้องพ่ายแพ้กลับไป ภายหลังทรงใช้อุบาย ทำลายสามัคคีในหมู่กษัตริย์ลิจฉวีเสียแล้ว ยกกองทัพไปรบ ได้ชัยชนะยึดครองประเทศวัชชีโดยง่าย

เรื่องนี้ชี้ให้เห็นว่า คณะกษัตริย์ลิจฉวีรักษาอิสรภาพของประเทศไว้ได้ในสงครามครั้งแรก เพราะสามัคคี เสียอิสรภาพแก่พระเจ้าอชาตศัตรูในสงครามครั้งหลัง เพราะแตกความสามัคคี

ความสามัคคีเป็นคุณธรรมที่มีประโยชน์มาก ก่อให้เกิดความสุขและความสำเร็จใจกิจการงานแก่หมู่คณะ ดังพุทธพจน์ที่ว่า

สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี สมคฺคานํ ตโป สุโข

สพฺเพสํ สงฺฆภูตานํ สามคฺคี วุฑฺฒิสาธิกาติ

ความสามัคคีของหมู่ทำให้เกิดสุข ความเพียรของหมู่ชนผู้พร้อมเพรียงกันทำให้เกิดสุข ความพร้อมเพรียงของปวงชน ผู้เป็นหมู่ยังความเจริญให้สำเร็จ

ดังนั้น ความสามัคคี จึงเป็นคุณธรรมที่ทำให้เกิดความร่วมมือร่วมใจกันที่สามารถรักษาและพัฒนา ชาติบ้านเมืองให้เจริญรุ่งเรือง หากทุกคนมีความคิดจิตใจและการประพฤติปฏิบัติที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันใน ทางที่ดีที่เจริญมีพร้อมอยู่ในกายในใจของคนไทย หมั่นเจริญให้เกิดขึ้นและรักษาไว้มิให้เสื่อม ประเทศชาติไทยจะมั่นคงดำรงอยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุขตลอดไปได้ ทั้งในปัจจุบันและในภายภาคหน้า